CBCT قبل از ایمپلنت تصویربرداری سهبعدی از فک است که به دندانپزشک کمک میکند حجم و شکل استخوان، مسیر عصب فک پایین، موقعیت سینوس های فکی و ریشه دندان های مجاور را پیش از کاشت پایه ایمپلنت بررسی کند و این تصویر جای معاینه را نمیگیرد، اما برای انتخاب محل، قطر، طول و زاویه مناسب ایمپلنت اطلاعاتی فراهم میکند که در رادیوگرافی دوبعدی به طور کامل دیده نمیشود، انجام آن برای همه افراد یکسان نیست و تصمیم نهایی باید با توجه به شرایط دهان و طرح درمان گرفته شود.
CBCT چیست و چرا پیش از کاشت ایمپلنت درخواست میشود؟
CBCT یا توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی، مجموعهای از تصاویر را به نمای سهبعدی فک تبدیل میکند و دندانپزشک مقاطع مختلف استخوان را میبیند و فاصلهها را اندازهگیری میکند، این بررسی به ویژه زمانی اهمیت پیدا میکند که مقدار استخوان محدود باشد یا ناحیه کاشت به ساختارهای حساس نزدیک باشد.
بررسی حجم و تراکم استخوان فک
CBCT تصویر سه بعدی دقیقی از استخوان فک ارائه میدهد و دندانپزشک ارتفاع، عرض و وضعیت استخوان در محل موردنظر را بررسی میکند و این اطلاعات مشخص میکند که آیا استخوان برای قرارگیری ایمپلنت مناسب است یا به درمان های تکمیلی مانند پیوند استخوان نیاز خواهد بود.
تعیین محل دقیق کاشت ایمپلنت
با استفاده از تصاویر CBCT، محل مناسب برای قرار دادن ایمپلنت با دقت بیشتری مشخص میشود و دندانپزشک بر اساس شرایط استخوان، موقعیت دندان های مجاور و ساختارهای اطراف، محل و زاویه مناسب کاشت را تعیین میکند تا ایمپلنت در موقعیت مطلوب قرار گیرد.
بررسی موقعیت عصب فک
یکی از دلایل مهم انجام CBCT، مشخص کردن مسیر عصب ها به ویژه عصب آلوئولار تحتانی در فک پایین است و اطلاع از موقعیت دقیق این عصب به دندانپزشک کمک میکند محل و عمق کاشت ایمپلنت را با دقت بیشتری برنامه ریزی کرده و احتمال آسیب به ساختارهای عصبی را کاهش دهد.
بررسی وضعیت سینوسها در فک بالا
در صورت کاشت ایمپلنت در قسمت های عقبی فک بالا، فاصله محل کاشت تا سینوس فکی اهمیت دارد، CBCT امکان بررسی دقیق این ناحیه را فراهم میکند و مشخص میشود که آیا ارتفاع استخوان کافی است یا پیش از کاشت ایمپلنت به اقداماتی مانند سینوس لیفت نیاز خواهد بود.
بررسی دندانها و ساختارهای اطراف
CBCT علاوه بر محل موردنظر برای ایمپلنت، اطلاعاتی درباره دندان های مجاور و ساختارهای استخوانی اطراف ارائه میدهد، وجود عفونت، ضایعات استخوانی یا سایر مشکلات بر برنامه درمان تأثیر میگذارد و شناسایی آنها پیش از کاشت ایمپلنت به انتخاب روش مناسب کمک میکند.
برنامهریزی دقیقتر برای جراحی
اطلاعات به دست آمده از CBCT به دندانپزشک اجازه میدهد جراحی را بر اساس شرایط واقعی فک برنامهریزی کند، اندازه و موقعیت ایمپلنت، نیاز احتمالی به درمان های تکمیلی و مسیر مناسب کاشت پیش از جراحی بررسی میشود تا روند درمان با دقت بیشتری انجام شود.
آیا CBCT برای همه متقاضیان ایمپلنت ضروری است؟
ضرورت این اسکن به پیچیدگی درمان و اطلاعاتی بستگی دارد که از معاینه و تصاویر اولیه به دست میآید، در برخی موارد ساده، بهترین مرکز ایمپلنت دندان در تهران با ارزیابی های پایه شروع میکند؛ اما هنگامی که تصمیم جراحی به اندازهگیری دقیق سهبعدی وابسته باشد، CBCT بخش مهمی از برنامهریزی درمان است و هدف، درخواست تصویربرداری بیش از نیاز نیست؛ بلکه انتخاب تصویری است که پاسخ بالینی لازم را بدهد.
- در برخی موارد، رادیوگرافی معمول اطلاعات کافی برای برنامه ریزی ایمپلنت فراهم میکند.
- اگر احتمال کاهش حجم یا تراکم استخوان وجود داشته باشد، CBCT به بررسی دقیقتر وضعیت استخوان کمک میکند.
- در ایمپلنت فک پایین، بررسی مسیر عصب با CBCT میتواند به انتخاب محل مناسب کاشت کمک کند.
- برای ایمپلنتهای فک بالا، CBCT وضعیت سینوس و فاصله آن از محل کاشت را مشخص میکند.
- در درمان های چند ایمپلنتی یا موارد نیازمند پیوند استخوان، تصویربرداری سهبعدی برای برنامه ریزی دقیقتر مفید است.
| وضعیت درمانی | کمک اصلی CBCT | تصمیمی که دقیقتر میشود |
|---|---|---|
| کاشت در فک پایین خلفی | نمایش مسیر و فاصله تا کانال عصب | تعیین طول و موقعیت ایمنتر ایمپلنت |
| کاشت در فک بالا خلفی | بررسی کف سینوس و حجم استخوان باقیمانده | ارزیابی نیاز به لیفت سینوس یا پیوند استخوان |
| تحلیل شدید استخوان پس از کشیدن دندان | اندازهگیری عرض و ارتفاع واقعی استخوان | انتخاب روش بازسازی یا تغییر طرح درمان |
| کاشت در ناحیه زیبایی جلو | ارزیابی ضخامت استخوان و جایگاه ریشههای مجاور | برنامهریزی موقعیت مناسبتر ایمپلنت و پروتز |
پیش از تصویربرداری چه کارهایی انجام دهیم؟
پیش از ورود به دستگاه، زیورآلات، عینک، سمعک، گیره مو و وسایل فلزی متحرک سر و گردن باید خارج شوند؛ زیرا میتوانند روی تصویر سایه یا اختلال ایجاد کنند، اگر باردار هستید، احتمال بارداری دارید یا اخیرا تصویربرداری پرتویی انجام دادهاید، این موضوع را پیش از اسکن اطلاع دهید.
- نسخه یا درخواست دندانپزشک و تصاویر قبلی خود را همراه داشته باشید.
- پروتز متحرک، پلاک متحرک یا وسایل فلزی قابل خارج کردن را طبق راهنمای مرکز خارج کنید.
- در طول تصویربرداری سر و فک را ثابت نگه دارید و دستور اپراتور را دنبال کنید.
- داروهای روزانه معمولا نیاز به قطع ندارند، مگر پزشک یا دندانپزشک توصیه دیگری داشته باشد.
- بانوان باید وضعیت بارداری یا احتمال آن را پیش از تصویربرداری اعلام کنند.
نکته: در کلینیک دندانپزشکی مهر گاندی، ارزیابی تصاویر سه بعدی باید در کنار معاینه کامل و نیازهای پروتزی بیمار انجام شود تا انتخاب روش درمان فقط بر پایه یک تصویر نباشد.
مراحل انجام CBCT
فرایند تصویربرداری کوتاه است و نیازی به تزریق یا بستری ندارد و بیمار در دستگاه میایستد یا مینشیند و سر در وضعیت ثابت قرار میگیرد، دستگاه در مدت کوتاهی پیرامون سر حرکت میکند و ثابت ماندن در زمان اسکن برای جلوگیری از تارشدن تصویر اهمیت دارد.
قرارگیری صحیح بیمار
بیمار در موقعیت مشخصی مقابل دستگاه CBCT قرار میگیرد و سر با کمک نگهدارندهها ثابت میشود، قرارگیری صحیح اهمیت زیادی دارد، زیرا حرکت سر باعث تار شدن تصاویر و کاهش دقت بررسی میشود و تکنسین پیش از شروع، نحوه قرار گرفتن سر و فک را تنظیم میکند.
تنظیم دستگاه
دستگاه بر اساس ناحیهای که قرار است بررسی شود، تنظیم میشود، برای برنامهریزی ایمپلنت، محدوده فک و دندان های موردنظر در نظر گرفته میشود و تنظیم مناسب دستگاه به ثبت تصاویر با کیفیت و دریافت اطلاعات دقیق از استخوان فک و ساختارهای اطراف کمک میکند.
ثبت تصاویر
پس از تنظیم دستگاه، تصویربرداری آغاز میشود، دستگاه به صورت چرخشی اطراف سر حرکت کرده و تصاویر متعددی از فک و ساختارهای اطراف ثبت میکند و این فرایند کوتاه است و بیمار باید در طول تصویربرداری ثابت بماند و از حرکت دادن سر یا فک خودداری کند.
بررسی و بازسازی تصاویر
پس از پایان تصویربرداری، اطلاعات ثبت شده توسط دستگاه به تصاویر سهبعدی تبدیل میشود و دندانپزشک این تصاویر را از زوایای مختلف بررسی میکند و وضعیت استخوان، دندان های مجاور، مسیر عصب یا سینوس را ارزیابی میکند، سپس بر اساس نتایج، برنامه مناسب برای کاشت ایمپلنت تعیین میشود.
بیشتر بخوانید در خصوص مراحل کاشت ایمپلنت دندان به صورت کامل مطالعه کنید.
CBCT چه تفاوتی با عکس پانورامیک دارد؟
عکس پانورامیک نمایی گسترده و دوبعدی از دندانها و فکها ارائه میدهد و برای ارزیابی اولیه کاربرد زیادی دارد، با این حال، در آن هم پوشانی ساختارها، بزرگ نمایی و نبود اطلاعات دقیق از عرض استخوان محدودیت ایجاد میکند، CBCT مقاطع سهبعدی در اختیار دندانپزشک میگذارد تا محل جراحی را از زوایای گوناگون ارزیابی کند.
هیچکدام از این دو روش جایگزین مطلق دیگری نیستند. اگر پرسش اصلی درباره وضعیت کلی دندانها و فک باشد، پانورامیک مفید است و اگر قرار باشد فاصله تا عصب، ضخامت استخوان یا ارتباط محل ایمپلنت با سینوس با دقت سنجیده شود، تصویربرداری سهبعدی اطلاعات کاملتری میدهد، میدان تصویربرداری نیز باید تا حد نیاز درمان محدود انتخاب شود.
بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از ایمپلنت دندان
پس از انجام CBCT چه اقدامی لازم است؟
پس از انجام CBCT، معمولا اقدام خاصی از طرف بیمار لازم نیست و میتوان فعالیتهای روزمره را ادامه داد و مهمترین مرحله، بررسی و تفسیر تصاویر توسط دندانپزشک یا جراح فک و صورت است.
- تصاویر CBCT توسط مرکز تصویربرداری در اختیار بیمار یا پزشک قرار میگیرد.
- حجم و تراکم استخوان فک و شرایط محل کاشت ارزیابی میشود.
- مسیر عصب، وضعیت سینوس و دندان های مجاور بررسی میشوند.
- بر اساس نتایج، محل و اندازه مناسب ایمپلنت مشخص شده و در صورت نیاز درمان های تکمیلی برنامهریزی میشوند.
- نتیجه CBCT همراه با معاینه بالینی بررسی میشود و زمان و مراحل کاشت ایمپلنت تعیین خواهد شد.
کلینیک دندانپزشکی مهر گاندی با بررسی همزمان شرایط دهان، تصاویر و هدف نهایی درمان، درباره نیاز به اقدامات تکمیلی پیش از ایمپلنت راهنمایی میکند و تشخیص نهایی و انتخاب طرح جراحی باید توسط دندانپزشک یا جراح دارای صلاحیت انجام شود.
سوالات متداول
خیر، تصویربرداری CBCT غیرتهاجمی و بدون درد است. بیمار فقط باید برای مدت کوتاهی در وضعیت مشخص بماند و هیچ وسیلهای وارد استخوان یا لثه نمیشود و پس از پایان اسکن نیز مراقبت ویژهای لازم نیست.
بله، اما فلزها گاهی در تصویر آرتیفکت یا نواحی سایهدار ایجاد میکنند، دندانپزشک و مرکز تصویربرداری با توجه به محل مورد بررسی و کیفیت تصویر مشخص میکنند که اطلاعات به دست آمده برای برنامه ریزی درمان کافی است یا نه.
در نهایت…
CBCT پیش از ایمپلنت ابزار مهمی برای دیدن ابعاد واقعی استخوان و ارتباط محل کاشت با عصب، سینوس و دندان های مجاور است و این اسکن باید با پرسش درمانی مشخص و با کمترین میدان تصویربرداری لازم انجام شود، ارزش اصلی آن زمانی آشکار میشود که نتیجه در کنار معاینه، سلامت لثه و طرح پروتز نهایی تفسیر شود؛ بنابراین تصمیم نهایی را به دندانپزشک معالج بسپارید.
