درمان ریشه دندان؛ علائم، انواع و مراحل

دندان شما درد می‌کند؟ به سرما و گرما حساسیت شدید نشان می‌دهد، یا حتی درد آن شب‌ ها شما را آزار می‌دهد؟ این علائم نشانه‌ای از درگیری پالپ دندان، یعنی بخش زنده‌ی حاوی عصب و عروق خونی در مرکز دندان هستند، اما نگران نباشید! روشی به نام درمان ریشه وجود دارد که دندان را نجات داده و از کشیدن آن جلوگیری می‌کند، اما عصب‌ کشی دقیقا چیست و چه مراحلی دارد؟ آیا واقعا دردناک است؟

علت نیاز به انجام درمان ریشه

برای انجام درمان ریشه، دلایل مختلفی وجود دارد که هر کدام به آسیب‌ دیدگی پالپ منجر می‌شوند، در ادامه به این دلایل به صورت موردی اشاره شده است:

پوسیدگی عمیق دندان

وقتی پوسیدگی از مینای دندان عبور می‌کند و به عاج و سپس پالپ می‌رسد، بافت داخلی دندان دچار التهاب و عفونت می‌شود، در این حالت، درد خود به‌ خود، حساسیت طولانی به سرما و گرما یا درد هنگام جویدن دیده می‌شود و اگر این وضعیت درمان نشود، عفونت گسترش پیدا می‌کند و تنها راه حفظ دندان، درمان ریشه خواهد بود.

ضربه یا تروما به دندان

ضربه شدید به دندان، حتی اگر باعث شکستگی واضح نشود، به عصب و رگ‌ های خونی داخل دندان آسیب می‌زند و این آسیب گاهی با گذشت زمان خودش را نشان می‌دهد و باعث درد، تغییر رنگ دندان یا حتی از بین رفتن بافت پالپ می‌شود، در چنین شرایطی، درمان ریشه برای جلوگیری از پیشرفت عفونت و حفظ دندان انجام می‌شود.

ترک‌ خوردگی یا شکستگی دندان

ترک یا شکستگی دندان می‌تواند مسیر ورود باکتری‌ها به داخل دندان باشد، مخصوصاً اگر ترک عمیق باشد و به پالپ برسد. این موضوع معمولاً با درد هنگام گاز زدن، حساسیت به دما یا درد پراکنده همراه است. اگر بافت داخلی دندان درگیر شود، برای جلوگیری از عفونت گسترده و حفظ ساختار دندان، درمان ریشه ضروری می‌شود.

عفونت‌ های مکرر

گاهی یک دندان قبلا ترمیم یا پر شده، اما به دلیل پوسیدگی پنهان، نشت مواد ترمیمی یا باقی‌ ماندن عفونت، دوباره دچار التهاب پالپ می‌شود و در این حالت درد برمی‌گردد یا عفونت به ریشه می‌رسد و وقتی درمان‌ های قبلی نتوانند از دندان محافظت کنند، درمان ریشه برای حذف منبع عفونت و نجات دندان انجام می‌شود.

تحلیل رفتگی لثه و نمایان شدن ریشه

با تحلیل لثه، سطح ریشه که نسبت به تاج دندان حساس‌ تر و آسیب‌ پذیرتر است، در معرض محیط دهان قرار می‌گیرد، این ناحیه بیشتر مستعد پوسیدگی، حساسیت و تحریک است، اگر آسیب به لایه‌ های عمیق‌تر برسد و پالپ درگیر شود، دندان نیاز به درمان ریشه پیدا می‌کند تا از درد، عفونت و از دست رفتن دندان جلوگیری شود.

برای دریافت نوبت از کلینیک مهر گاندی با شماره  ۰۲۱۵۷۸۳۶ تماس بگیرید.

علائم و نشانه های نیاز به درمان ریشه

علائم و نشانه‌ هایی وجود دارند که هشداری برای نیاز به درمان ریشه هستند، توجه به این علائم و مراجعه به‌ موقع به دندانپزشک از مشکلات جدی‌ تر جلوگیری می‌کند:

• درد شدید و مداوم دندان، این درد معمولا خود به‌ خود شروع می‌شود، شدت آن زیاد است و با مسکن‌ های معمولی بهبود نمی‌یابد و گاهی درد به صورت ضربان‌دار است و خواب را مختل می‌کند.
• حساسیت طولانی‌ مدت به سرما و گرما
• احساس درد یا ناراحتی هنگام جویدن غذا یا حتی لمس کردن دندان، نشان‌ دهنده التهاب در بافت‌ های اطراف ریشه دندان است که اغلب به دنبال عفونت پالپ رخ می‌دهد.
• کدر شدن، تیرگی یا حتی قرمزی دندان نشانه‌ای از خونریزی داخلی در پالپ یا مرگ بافت آن است و این تغییر رنگ به تدریج رخ می‌دهد.
• مشاهده یک برجستگی کوچک شبیه جوش روی لثه که گاهی ترشحات چرکی دارد، نشانه عفونت در انتهای ریشه دندان است و نیاز به درمان ریشه را مطرح می‌کند.
• در موارد پیشرفته عفونت، دندان دچار لق‌ شدگی یا حساسیت بیش از حد به لمس می‌شود که این وضعیت نیز نشانه درگیری پالپ و نیاز به درمان است.
• در موارد پیشرفته عفونت، دندان دچار لق‌ شدگی یا حساسیت بیش از حد به لمس می‌شود، که این وضعیت نیز نشانه درگیری پالپ و نیاز به درمان است.
• تشکیل آبسه در انتهای ریشه یا روی لثه، نشان‌ دهنده عفونت جدی است که حتما نیازمند درمان ریشه و تخلیه عفونت است.

انواع درمان ریشه

درمان ریشه با توجه بهوضعیت دندان های فرد به طریق مختلفی انجام می شود که در ادامه بررسی میکنیم:

درمان ریشه اولیه

این درمان زمانی انجام می‌شود که برای نخستین‌ بار پالپ دندان دچار عفونت یا التهاب شده باشد و هدف، خارج کردن بافت آلوده و حفظ خود دندان است، درمان ریشه اولیه رایج‌ ترین نوع عصب‌ کشی است و برای دندانی انجام می‌شود که پالپ آن به دلیل پوسیدگی عمیق، شکستگی یا ضربه آسیب دیده است، در این روش، دندانپزشک کانال‌ های ریشه را تمیز می‌کند، با مواد ضدعفونی‌کننده شست‌وشو می‌دهد و سپس آن‌ها را پر می‌کند، این کار از گسترش عفونت جلوگیری کرده و دندان را برای باقی ماندن در دهان حفظ می‌کند.

درمان مجدد ریشه

این نوع درمان زمانی لازم می‌شود که درمان ریشه قبلی موفق نبوده یا عفونت دوباره برگشته باشد، درمان مجدد برای حذف کامل عفونت و اصلاح درمان قبلی انجام می‌شود و در درمان مجدد ریشه، دندانپزشک مواد پرکننده قبلی را خارج می‌کند، کانال‌ها را دوباره تمیز و ضدعفونی می‌نماید و سپس آن‌ها را مجددا پر می‌کند، این درمان زمانی انجام می‌شود که درد، تورم یا نشانه‌ های عفونت پس از درمان قبلی ادامه پیدا کرده باشد و گاهی علت شکست درمان قبلی، کانال‌های پنهان، پرکردگی ناقص یا نفوذ مجدد باکتری‌ها است.

جراحی انتهای ریشه

این روش زمانی استفاده می‌شود که درمان ریشه معمولی پاسخ نداده باشد، در این جراحی، انتهای ریشه و بافت عفونی اطراف آن برداشته می‌شود، اپیکواکتومی نوعی درمان جراحی است که در آن دندانپزشک یا جراح دهان از راه لثه به انتهای ریشه دسترسی پیدا می‌کند و سپس بخش آلوده یا ملتهب انتهای ریشه را برمی‌دارد و ناحیه را تمیز و مهر و موم می‌کند، این روش برای دندان‌ هایی به کار می‌رود که درمان مجدد هم برایشان کافی نبوده یا دسترسی به کانال‌ها دشوار است.

درمان ریشه دندان با پالپ باز نشده

این درمان بیشتر در مراحل اولیه آسیب به پالپ انجام می‌شود، وقتی بافت هنوز زنده است، هدف، حفظ حیات پالپ و جلوگیری از نیاز به عصب‌کشی کامل است، در این روش، به جای خارج کردن کامل پالپ، فقط بخش آسیب‌ دیده یا ملتهب برداشته می‌شود و بقیه بافت زنده حفظ می‌گردد، این درمان بیشتر در دندان‌ های شیری یا دندان‌ های دائمی جوان انجام می‌شود و اگر موفق باشد، از عصب‌ کشی کامل جلوگیری می‌کند و به حفظ عملکرد طبیعی دندان کمک کند.

درمان ریشه دندان شیری

این نوع درمان برای دندان‌ های شیری کودکانی انجام می‌شود که پالپ آن‌ها دچار عفونت یا التهاب شده است، هدف، حفظ دندان تا زمان افتادن طبیعی آن و جلوگیری از آسیب به دندان دائمی است، درمان ریشه دندان شیری زمانی انجام می‌شود که پوسیدگی عمیق یا ضربه باعث درگیری پالپ شده باشد، در این موارد، دندانپزشک بخش آلوده را برمی‌دارد و با مواد مخصوص، کانال‌ها را پر می‌کند و حفظ دندان شیری اهمیت زیادی دارد، چون به جویدن، صحبت کردن و حفظ فضای مناسب برای رویش دندان دائمی کمک می‌کند.

اقدامات قبل از انجام درمان ریشه

قبل از انجام درمان ریشه، انجام برخی اقدامات تشخیصی و آماده‌ سازی ضروری است تا روند درمان با موفقیت بیشتری انجام شود و از بروز عوارض جلوگیری گردد:

• دندانپزشک وضعیت دندان و لثه‌ های اطراف آن را به‌دقت بررسی می‌کند تا علائم عفونت، التهاب، شکستگی یا پوسیدگی را تشخیص دهد.
• عکس‌های رادیوگرافی، به‌ خصوص رادیوگرافی تک‌ دندان، اطلاعات حیاتی درباره وضعیت ریشه، کانال‌ها، میزان پوسیدگی و وجود احتمالی عفونت در انتهای ریشه را نشان می‌دهند.
• با استفاده از روش‌ هایی مانند تست سرما، گرما یا تحریک الکتریکی، میزان زنده بودن و واکنش پالپ دندان سنجیده می‌شود تا شدت آسیب مشخص گردد.
• بررسی بیماری‌ های زمینه‌ای، مصرف داروها به‌ خصوص داروهای رقیق‌ کننده خون یا سرکوب‌ کننده سیستم ایمنی و آلرژی‌ها برای تعیین بهترین رویکرد درمانی و پیشگیری از عوارض احتمالی.
• دندانپزشک باید مراحل درمان ریشه، اهداف، نتایج احتمالی، هزینه‌ها و مراقبت‌ های پس از درمان را به‌ طور واضح برای بیمار شرح دهد تا بیمار با آگاهی کامل تصمیم بگیرد.
• در مواردی که عفونت گسترده یا سیستمیک وجود دارد، پیش از شروع درمان، مصرف آنتی‌ بیوتیک تجویز می‌شود.

مراحل انجام درمان ریشه

درمان ریشه شامل چندین مرحله کلیدی است که با هدف پاکسازی کامل عفونت و حفظ دندان انجام می‌شود و این مراحل نیازمند دقت و ظرافت دندانپزشک است:

ایجاد دسترسی به پالپ

دندانپزشک یک حفره در تاج دندان ایجاد می‌کند تا به اتاقک پالپ و کانال‌ های ریشه دسترسی پیدا کند، ابتدا دندان با بی‌حسی موضعی آماده می‌شود و سپس با استفاده از مته‌ های مخصوص، دندانپزشک یک سوراخ در سطح جونده یا پشتی دندانایجاد می‌کند، این حفره باید به اندازه‌ای باشد که تمام کانال‌های ریشه قابل دسترس باشند و هدف اصلی این مرحله، برداشتن پوسیدگی و ایجاد مسیری برای دسترسی به پالپ عفونی یا ملتهب است.

پاکسازی و شکل‌ دهی کانال‌ های ریشه

بافت پالپ آسیب‌ دیده و عفونی خارج شده و کانال‌ ها با ابزارهای ظریف تمیز و شکل داده می‌شوند، پس از دسترسی به پالپ، با استفاده از سوهان‌ های دستی یا چرخشی مخصوص، بافت پالپ مرده، آلوده و باکتری‌ ها از داخل کانال‌ های ریشه خارج می‌شوند. همزمان، دیواره کانال‌ها صاف و شکل داده می‌شود تا برای پر کردن نهایی آماده شوند. در طول این مرحله، کانال‌ها به طور مرتب با محلول‌های ضدعفونی‌کننده شستشو داده می‌شوند تا اطمینان حاصل شود که هیچ اثری از عفونت باقی نمی‌ماند.

پر کردن کانال‌ های ریشه

پس از اطمینان از پاکیزگی و شکل‌ دهی کانال‌ها، آن‌ها با مواد مخصوصی به نام گوتاپرکا پر می‌شوند، پس از اینکه کانال‌ها کاملا تمیز، خشک و شکل‌ دهی شدند، دندانپزشک آن‌ها را با ماده‌ای انعطاف‌ پذیر و زیست‌ سازگار به نام گوتاپرکا پر می‌کند و این ماده به همراه سمان مخصوصی که کانال‌ها را آب‌بندی می‌کند، فضای خالی داخل ریشه را پر کرده و مانع نفوذ مجدد باکتری‌ها به کانال می‌شود، پر کردن صحیح و کامل کانال‌ ها برای موفقیت طولانی‌ مدت درمان حیاتی است.

بستن حفره دسترسی و ترمیم نهایی

حفره ایجاد شده روی دندان با مواد ترمیمی موقت یا دائمی پر می‌شود و در صورت نیاز، تاج دندان بازسازی می‌گردد، پس از پر کردن کانال‌ های ریشه، حفره‌ای که در مرحله اول برای دسترسی ایجاد شده بود، با مواد ترمیمی موقت یا دائمی بسته می‌شود و این کار از نفوذ بزاق و باکتری‌ها به داخل کانال‌ها جلوگیری می‌کند، بسته به میزان تخریب تاج دندان، نیاز به ترمیم‌ های وسیع‌ تری مانند استفاده از پست و کور یا روکش دندان است تا استحکام و عملکرد طبیعی دندان بازگردد.

نکات مراقبتی بعد از درمان ریشه

بعد از انجام درمان ریشه، رعایت نکات مراقبتی خاصی ضروری است تا روند بهبودی به خوبی طی شود و از بروز عوارض احتمالی جلوگیری گردد:

• تا زمانی که ترمیم نهایی انجام نشده، از جویدن غذاهای سفت با دندان عصب‌ کشی شده خودداری کنید تا از شکستگی یا آسیب احتمالی به آن جلوگیری شود.
• در صورت احساس درد خفیف یا ناراحتی پس از رفع اثر بی‌حسی، مسکن‌ های تجویز شده توسط دندانپزشک را طبق دستور مصرف کنید.
• مسواک زدن و نخ دندان کشیدن منظم همچنان ضروری است، اما در ناحیه دندان درمان شده با ملایمت بیشتری عمل کنید تا به آن فشاری وارد نشود.
• برای انجام مراحل بعدی درمان مانند گذاشتن روکش و همچنین معاینات دوره‌ای، طبق زمان‌ بندی که دندانپزشک تعیین می‌کند، مراجعه نمایید.
• در صورت مشاهده هرگونه تورم شدید، درد غیرقابل تحمل، خونریزی مداوم یا باز شدن مجدد حفره پر شده، فورا با دندانپزشک خود تماس بگیرید.
• در روزهای اول، از غذاهای نرم استفاده کنید و از مصرف مایعات و غذاهای خیلی داغ یا خیلی سرد که باعث تحریک دندان می‌شوند، پرهیز کنید.

درمان ریشه چه عوارضی به همراه دارد؟

درمان ریشه ایمن است، اما عوارضی هم دارد، شایع‌ ترین عارضه، درد و حساسیت چند روزه پس از درمان است که با مسکن کنترل می‌شود و گاهی تورم یا التهاب موقت رخ می‌دهد، اگر کانال‌ ها کامل تمیز و آب‌ بندی نشوند، عفونت مجدد و حتی آبسه ایجاد می‌شود و نیاز به درمان مجدد یا جراحی است و دندانی که عصب‌ کشی شده، به‌ دلیل از دست دادن بافت داخلی، شکننده‌ تر می‌شود و اگر روکش یا ترمیم مناسب نداشته باشد، می‌شکند و در برخی موارد هم تغییر رنگ دندان دیده می‌شود و به‌ ندرت، ابزار درمانی به بافت‌ های اطراف آسیب می‌زند.

سوالات متداول

در نهایت…